چه بخواهیم و چه نخواهیم، آب و هوای سیاره زمین در حال تغییر است. این تغییرات، اتفاقات دیگری مثل بالا آمدن سطح آب دریاها یا کاهش محصولات زراعی را به دنبال خواهد داشت. به آسانی می توان دریافت این تغییرات، ممکن است به بروز مناقشات و منازعاتی منجر شود. رقابت بر سر منابع محدود و رو به کاهش، می تواند وجهه زشتی به خود بگیرد. با افزایش قیمت مواد غذایی، فقرا که بخش اعظم درآمد خود را صرف خوار و بار می کنند، بیشتر از اغنیا ضربه پذیر خواهند شد. این وضعیت، می تواند معضل نابرابری درآمدها را وخیم تر کند و به نارضایتی، خشم و احتمالا خشونت منجر شود.احتمال به حقیقت پیوستن چنین چشم اندازی این روزها به یکی از موضوع های اصلی مباحث بین المللی تبدیل شده است. سولومون هسیانگ و همکارانش در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، به این نتیجه رسیده اند که این چشم انداز، به واقعیت خواهد پیوست. آنها در گزارش خود در مجله علمی ساینس (Science) نوشته اند تغییرات اقلیمی، منازعات را از سطح درگیری های دو جانبه بین کشورها، به سطح کشتار و نسل کشی خواهد کشاند. دکتر هسیانگ که در زمان آغاز این تحقیق، جزو اساتید دانشگاه پرینستون بوده است، در مرحله نخست نتوانست پژوهش خود را بر اساس استاندارهای علمی تحقیق، و بر مبنای یک آزمایش تحت کنترل، پیش ببرد. طبق استاندارهای علمی، او و تیمش می بایست شرایط اقلیمی یک جمعیت نمونه اتفاقی را تغییر می دادند، و در عین حال، تمام جنبه های محیطی آن جمعیت را ثابت نگاه می داشتند. بنابراین آنها بهترین راهکار را انتخاب و اجرا کردند: این تیم پژوهشی، همان جمعیت نمونه را در برهه های مختلف تاریخی، با خودش مقایسه کرد. برای این کار دوره هایی از تاریخ زندگی آن جمعیت انتخاب و مقایسه شد که اغلب موارد مثل ساختار اجتماعی، جغرافیا، اقتصاد و سیاست، تقریبا یکسان بود، اما آب و هوا و درجه شیوع مناقشات، یکسان نبود.

این تیم پژوهشی به جای آنکه حرکت را از نقطه صفر شروع کند، از همان ابتدا محدوده موضوعات مورد پژوهش را به دامنه وسیعی از رشته های مختلف گسترش داد؛ از باستان شناسی گرفته تا تاریخ و روانشناسی و اقتصاد. مجموعه این مطالعات میزان تاثیر تغییرات اقلیمی را بر میزان خشونت، تعیین می کرد. در عرصه پژوهش، مطالعاتی که از وجود یک رابطه (همبستگی) بین متغیرها پرده بر می دارند، نسبت به مطالعاتی که چنین رابطه ای را نشان نمی دهند، شانس بیشتری برای ثبت در گزارش دارند. از این رو، تیم پژوهشی دکتر هسیانگ همچنین آرشیو کارهای پژوهشی قدیمی تر را نیز مورد بررسی قرار داد. بعضی از این مطالعات قدیمی، هرگز در هیچ نشریه علمی ای منتشر نشده بود، شاید به این دلیل که مولفان آنها، یا سردبیران ژورنال های علمی، نتایج را چندان قابل توجه نیافته بودند. این تیم پژوهشی در ادامه کار خود، صدها سند و مدرک و گزارش مربوط به دوره های مختلف زمانی را، از 10 هزار سال پیش از میلاد مسیح گرفته تا به امروز، بررسی کرد. هدف، اثبات وجود رابطه یا همبستگی بین متغیرهای متعددی از جمله درجه حرارت هوا، میزان بارش باران، وقوع سیل یا خشکسالی، شدت توفان ها و نظایر آن، با تمام جنبه های منازعه (جرائم خشونت بار، شورش های فرقه ای، جنگ های داخلی، و حتی سرنگونی حاکمان و فروپاشی امپراتوری ها) بود.محققان، سپس سطح موضوعات را به مطالعاتی تقلیل دادند که درجه تغییرات در بعضی از متغیرهای آب و هوایی را با درجه منازعات مقایسه می کرد. دلیل این کار، این بود که بعضی از متغیرهای منازعه – به عنوان مثال میزان قتل- بیشتر تحت تاثیر عواملی مثل توزیع درآمد یا حجم جمعیت است. مقایسه تغییرات جریان ها – به جای مقایسه خود جریانها- به آنها اجازه داد تا نه تنها دریابند کدام یک از عوامل بر روی "میزان تمایل به آدمکشی" تاثیر گذارند، بلکه بفهمند میزان تاثیر هر یک از این عوامل چقدر بزرگ است. هر کجا که امکان داشت، پژوهشگران دیتای اولیه و اصلی خود را دوباره مورد تحلیل مجدد قرار دادند تا ببینند طبق ملاک های استاندارد قدم برداشته اند یا خیر. ماحصل این کار، تالیف 60 مقاله (از جمله مطالعه دکتر هسیانگ در سال 2011 در خصوص پدیده ال نینو، و بررسی احتمال تاثیر آن بر وقوع جنگ های داخلی، و همچنین مطالعه دیگری در خصوص توفان های بسیار شدید موسوم به تورنادو) و نیز 17 گزارش تحقیقاتی (از جمله مطالعاتی که رابطه بین آب و هوا و خشونت را نشان نداده اند) بوده است. در نهایت، محققان دست به یک متاآنالیز زدند (تکنیکی در پژوهش که طی آن، نتایج شماری از تحقیق های مستقل با یکدیگر ترکیب می شود) و نتایج 32 گزارش مربوط به دوره های پس از دهه 1950 را با هم ترکیب کردند. این روش که معمولا در مطالعه بیماری های همه گیر استفاده می شود، شامل به کار گیری ابزارهای آماری برای بررسی داده های موضوعات مرتبط در مطالعات مختلف، به عنوان یک مجموعه واحد است. (در این روش ضرورت دارد ارزش های متغیرهای مختلف، به شکل یک سنجه واحد ترجمه شوند.)

نتایج به دست آمده، جایی برای تردید باقی نمی گذارد: الگوهایی که به گرمای بیشتر هوا یا بارش بیش از حد باران دلالت دارند (یعنی الگوهای آب و هوایی که به خشکسالی یا سیل منجر می شوند) به واقع، با افزایش بروز منازعه (در تمامی اشکال خشونت بار) رابطه مستقیم دارد. در تمامی موارد – به جز یک استثنا که در گزارش نیز شرح آن آمده است- جهت این رابطه علت و معلولی، روشن و آشکار است. این که درجه حرارت هوا منجر به بروز یک جنگ داخلی شود، امری محتمل است. اما بعید به نظر می رسد یک جنگ داخلی بتواند بر روی درجه حرارت هوا تاثیر بگذارد. در حال حاضر، نحوه روشن و صریح عملکرد این زنجیره علت و معلولی، هنوز مشخص نیست. اما این نکته نباید این حقیقت را بپوشاند که زنجیره یاد شده، اثبات شده است. دانشمندان فقط توانسته اند تشخیص دهند که مصرف سیگار چگونه به سرطان ریه منجر می شود؛ آن هم چندین دهه پس از نخستین مدرک آماری که چنین رابطه ای را نشان داده است. اگر همه سیگاری ها بخواهند تا پیش از ترک این عادت، منتظر جزئیات بیشتری درباره مکانیسم ابتلا به سرطان بمانند، احتمالا بسیاری از آنها آن قدر زنده نخواهند ماند که کشفیات جدید را مشاهده کنند. افسوس اینجاست که متقاعد کردن مردم به رعایت مصرف انرژی و کمک به بهبود معضل "گرمایش زمین" سخت تر از متقاعد کردن آنها به ترک سیگار است.

منبع: اکونومیست

ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا